De markt oogt rustig. Deel 2: wat er onder die prijs gebeurt

Een rustige prijs zegt weinig over het risico eronder. In dit deel kijken we naar wat die prijs werkelijk bepaalt.

In het eerste deel stelde ik dat een energieprijs je vertelt wat de markt vandaag doet, en niet waarom hij dat doet of welk risico erachter schuilt. Dit deel gaat over dat waarom. Ik wil laten zien hoe die prijs technisch tot stand komt, waarom de huidige rust minder stevig is dan hij oogt, en wat dat betekent voor de manier waarop je inkoopt.

Het wordt wat technischer dan deel 1. Dat is de bedoeling, want pas als je de machinerie ziet, snap je waarom ‘de prijs’ een slechte raadgever is.

Wat zegt een energieprijs eigenlijk?

Begin bij wat een prijs eigenlijk is.

De Nederlandse en Europese groothandelsprijs voor gas wordt in belangrijke mate gevormd op de TTF, het virtuele handelspunt waar vraag en aanbod samenkomen. Daar bestaan verschillende spot- en termijnproducten naast elkaar. Eenvoudig gezegd: de spotmarkt gaat over levering op zeer korte termijn; op de termijnmarkt leg je vandaag een prijs vast voor levering later, bijvoorbeeld over een maand, kwartaal of jaar.

Al die termijnprijzen samen vormen de termijncurve. Die termijncurve is geen voorspelling. Het is de prijs waartegen partijen elkaar vandaag bereid zijn vast te leggen, gegeven alles wat ze nu weten. Een vlakke, lage curve betekent dus niet dat de markt veilig is. Het betekent dat de markt op dit moment bepaalde verwachtingen inprijst.

Het niveau van de curve zegt iets over wat de markt vandaag waardeert. Het zegt niet hoe groot de mogelijke afwijking daarvan kan zijn als omstandigheden veranderen. En juist daar zit het risico.

Dan de vraag die deel 1 openliet: waarom kan dat risico groter zijn dan de rustige prijs suggereert?

Het antwoord zit in de vraag-aanbodbalans.

Ik loop de factoren uit deel 1 langs, maar nu op hun mechaniek.

LNG heeft van gas een mondiale markt gemaakt

Neem de import. Sinds Europa sterk heeft afgebouwd op Russisch pijpleidinggas, leunt het veel zwaarder op LNG: aardgas dat vloeibaar wordt gemaakt en per schip wordt vervoerd. Het verschil met pijpleidinggas is fundamenteel. Een pijpleiding ligt vast. Een LNG-tanker is veel flexibeler in zijn bestemming. Europa concurreert daardoor veel directer met andere regio's, waaronder Azië, om beschikbare LNG-ladingen.

Daarbij spelen verschillende prijsbenchmarks een rol, zoals de TTF voor Europa en JKM voor Azië. Als de economische aantrekkelijkheid van levering aan Azië groter wordt, kunnen ladingen van bestemming veranderen. Europa moet dan meer bieden om voldoende LNG aan te trekken. Dat kan de TTF omhoogtrekken zonder dat de Europese vraag zelf wezenlijk is veranderd.

Dat mechanisme is in 2026 opnieuw zichtbaar geworden. De escalatie in het Midden-Oosten en de verstoring van de Straat van Hormuz raakten een route waar normaal gesproken ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-stromen doorheen gaat. De gevolgen bleven niet beperkt tot het Midden-Oosten: de concurrentie om beschikbare LNG nam toe en Europese gasprijzen reageerden mee.

Dat is de kern van importafhankelijkheid: een steeds groter deel van je prijs wordt gevormd op een wereldmarkt. Een verstoring duizenden kilometers verderop kan daardoor rechtstreeks doorwerken in de prijs die wij hier betalen.

De gasopslag bepaalt hoeveel tegenslag de markt kan opvangen

Dan de buffer.

Europa vult zijn gasopslagen om voldoende voorraad beschikbaar te hebben richting de winter. Binnen de Europese regels blijft een vuldoel van 90% bestaan, met meer flexibiliteit rond het moment waarop dat doel wordt bereikt en ruimte om daarvan af te wijken wanneer de marktomstandigheden daar aanleiding toe geven.

Waarom is die buffer zo belangrijk voor de prijs? Omdat een goed gevulde opslag de markt schokbestendiger maakt. Valt er aanvoer weg, dan kan een groter deel daarvan tijdelijk uit voorraad worden opgevangen.

Is de buffer dun, dan moet een verstoring veel sneller via de lopende aanvoer worden opgelost. Hetzelfde nieuws kan daardoor een totaal andere prijsreactie veroorzaken, afhankelijk van de stand van de opslag. En juist daar is de situatie nu kwetsbaar.

Begin augustus 2026 zijn de Europese gasopslagen nog geen 58% gevuld. Dat is voor deze tijd van het jaar uitzonderlijk laag en ongeveer twaalf procentpunt minder dan een jaar geleden. Dat maakt de komende maanden relevant.

Niet omdat daarmee vaststaat dat de prijzen gaan stijgen, maar omdat Europa met een kleinere buffer richting de winter beweegt en tegelijkertijd op de wereldmarkt moet concurreren om LNG.

Daar komt nog iets bij. De prijsstructuur op de markt kan de prikkel om gas op te slaan juist verkleinen. Wanneer gas voor directe levering duurder is dan gas voor levering later, is het commercieel minder aantrekkelijk om vandaag gas te kopen, op te slaan en later weer te verkopen. Dan ontstaat een merkwaardige situatie: juist terwijl Europa meer voorraad nodig heeft, geeft de markt niet automatisch de financiële prikkel om die voorraad snel op te bouwen. De buffer is dus geen vast gegeven. Hij beweegt mee met marktprijzen, aanvoer, vraag en beleid.

En precies die combinatie bepaalt hoe gevoelig de markt de volgende winter ingaat.

Jacob Gijsbertsen

Eigenaar

Inzicht in wat er achter de energieprijs gebeurt

Jacob is eigenaar van Netwerk Nederland. Vanuit zijn visie dat ondernemers recht hebben op transparantie en begrijpelijk advies, volgt hij dagelijks de ontwikkelingen op de energie- en gasmarkt. In zijn blogs kijkt hij verder dan alleen de prijs en legt hij uit welke factoren daarachter spelen, zoals LNG, gasopslag, vraag en aanbod en internationale marktontwikkelingen. Zo helpt hij ondernemers om beter te begrijpen waar prijsrisico’s ontstaan en hun energie-inkoop te baseren op inzicht in de markt.