Zakelijke energie, zoals het hoort

|

Klantenservice
074 2504 552

Hengelo, 16 november 2026

Deel 3: Een energiehub beginnen. Welke rechten geef je eigenlijk op?

In deel 1 van Energiehubs onder de loep hebben we uitgelegd wat een energiehub is en waarom ondernemers zouden samenwerken. In deel 2 gingen we in op de eerste stappen en de voorwaarden waaronder ondernemers worden gestimuleerd om samen naar oplossingen te zoeken. Nu komen we bij de afspraken die bepalen hoeveel vrijheid een ondernemer na die samenwerking nog heeft.

Er wordt veel gesproken over de mogelijkheden van energiehubs. Bedrijven kunnen hun elektriciteitsverbruik beter op elkaar afstemmen en gezamenlijk beschikbare transportcapaciteit benutten. Voor ondernemers die door netcongestie worden beperkt, is dat een aantrekkelijk vooruitzicht. Alleen gaat de aandacht vaak uit naar wat de groep kan bereiken, terwijl de gevolgen voor de afzonderlijke ondernemingen minstens zo belangrijk zijn. Want een ondernemer die vandaag beschikt over individuele transportrechten, kan bij bepaalde vormen van samenwerking afstand doen van die bestaande afspraken. Niet omdat hij zijn aansluiting kwijtraakt, maar omdat de rechten waarop hij zijn bedrijfsvoering heeft ingericht voortaan onderdeel worden van een gezamenlijke overeenkomst.

Wat levert die samenwerking hem op? En welke zeggenschap geeft hij daarvoor uit handen?

Een gezamenlijk contract verandert meer dan de verdeling van elektriciteit

Bij een groepstransportovereenkomst (GTO) sluiten meerdere ondernemingen samen een transportovereenkomst met de netbeheerder. Hun individuele transportovereenkomsten worden beëindigd en vervangen door gezamenlijke afspraken. De ondernemingen behouden hun eigen fysieke aansluiting, maar de groep krijgt één gezamenlijk gecontracteerd transportvermogen dat zij onderling moet verdelen. Die constructie heeft een duidelijk doel. Bedrijven gebruiken hun maximale transportvermogen doorgaans niet allemaal op hetzelfde moment. Door hun verbruik op elkaar af te stemmen, kan de beschikbare netcapaciteit efficiënter worden benut. Een onderneming die individueel onvoldoende transportvermogen heeft, kan daardoor mogelijk gebruikmaken van ruimte die binnen de groep beschikbaar is.

Daarbij geldt een belangrijk onderscheid: niet iedere ondernemer die aan een energiehub deelneemt, kan ook aan een GTO deelnemen. Een GTO is onder de huidige regels bedoeld voor grootverbruikers met elektriciteitsaansluitingen die aan de technische voorwaarden voldoen. Ondernemers met een kleinverbruikaansluiting, tot en met 3 × 80 ampère, kunnen wel degelijk onderdeel zijn van een energiehub. Alleen komen zij niet voor deze groepscontractvorm in aanmerking. De voorwaarden om samen energie te organiseren zijn dus niet hetzelfde als de voorwaarden om gezamenlijk transportvermogen te contracteren.

Wat daarbij niet uit beeld mag verdwijnen, is dat het gezamenlijke gecontracteerde vermogen bij een GTO kleiner is dan de som van de oorspronkelijke individuele contractvermogens. Er wordt dus niet simpelweg een aantal bestaande contracten samengevoegd waarna iedereen dezelfde rechten behoudt. De ondernemingen maken gezamenlijk nieuwe afspraken over een kleinere totale hoeveelheid transportvermogen. Dat kan uitstekend werken, zolang hun energiebehoeften voldoende op elkaar aansluiten en de verdeling goed is geregeld. Maar voor de individuele ondernemer verandert er iets fundamenteels. Waar zijn transportovereenkomst voorheen rechtstreeks met de netbeheerder was geregeld, moet hij voortaan binnen de groep afspraken maken over het gebruik van het gezamenlijke vermogen. De belangen van andere deelnemers krijgen daarmee rechtstreeks invloed op de ruimte waarover hij kan beschikken.

Dat vraagt om meer dan een berekening die laat zien hoeveel capaciteit de energiehub gezamenlijk kan benutten. Een ondernemer moet ook kunnen zien wat er met zijn eigen transportpositie gebeurt wanneer hij toetreedt.

Ongebruikt transportvermogen is nog geen overbodig transportvermogen

Bij de ontwikkeling van een energiehub worden de verbruiksprofielen van deelnemende bedrijven met elkaar vergeleken. Dat is logisch. Wie wil weten of ondernemingen gezamenlijk slimmer gebruik kunnen maken van het net, moet begrijpen wanneer zij elektriciteit afnemen, terugleveren en hoeveel transportvermogen zij daarvoor nodig hebben. Alleen vertelt een historisch verbruiksprofiel niet het volledige verhaal van een onderneming. Een bedrijf kan vandaag aanzienlijk minder transportvermogen gebruiken dan het heeft gecontracteerd. Dat maakt die capaciteit interessant voor samenwerking, maar zegt nog weinig over de toekomstige behoefte. Ondernemers sluiten hun transportcontract immers niet uitsluitend af voor hun huidige elektriciteitsverbruik. Ook toekomstige plannen kunnen een reden zijn om bestaande transportrechten te willen behouden.

Bij een GTO moet daarom niet alleen worden vastgesteld hoeveel transportvermogen de groep op dit moment kan delen, maar ook hoe toekomstige behoeften worden meegenomen. De netbeheerder betrekt concrete toekomstplannen bij de bepaling van het groepsvermogen. De deelnemers moeten vervolgens onderling regelen hoe zij met veranderingen omgaan. Daar zit een zakelijk vraagstuk dat gemakkelijk wordt onderschat. Een onderneming die vandaag weinig vermogen gebruikt, kan over enkele jaren meer nodig hebben. Als andere deelnemers in de tussentijd op die ruimte zijn gaan rekenen, kan dat gevolgen hebben voor de verdeling binnen de groep.

Wie krijgt voorrang wanneer meerdere ondernemingen tegelijkertijd meer transportvermogen nodig hebben? Welke afspraken gelden wanneer een deelnemer wil uitbreiden? En wat gebeurt er wanneer de gezamenlijke ruimte daarvoor niet voldoende is? Het antwoord kan niet zijn dat de ondernemers daar tegen die tijd wel uitkomen. De waarde van een overeenkomst blijkt niet alleen wanneer iedereen voordeel heeft, maar juist wanneer de belangen uiteen beginnen te lopen.

Uit een energiehub stappen betekent niet automatisch dat je jouw oude rechten terugkrijgt

De ACM heeft bij het vaststellen van de regels voor groepstransportovereenkomsten rekening gehouden met de terughoudendheid die ondernemers kunnen hebben om hun individuele transportrechten op te geven. Daarom kan een groep bij het aangaan van een GTO een overgangsperiode van maximaal drie jaar afspreken. Tijdens die periode kunnen deelnemers onder de geldende voorwaarden terugvallen op hun oorspronkelijke individuele gecontracteerde transportvermogen wanneer zij de groep verlaten. De groep kan ook een kortere periode of helemaal geen overgangsperiode kiezen.

Na afloop ligt dat anders. Een ondernemer die vertrekt, krijgt zijn oorspronkelijke transportvermogen niet automatisch terug. Hij kan onder voorwaarden een deel van het gezamenlijke transportvermogen meenemen, maar daarvoor zijn onderlinge afspraken nodig en moet de netbeheerder beoordelen of de verdeling technisch verantwoord is. Daarmee wordt duidelijk hoe groot de betekenis van afspraken bij aanvang kan zijn. Een ondernemer kan vandaag toetreden tot een samenwerking die mogelijkheden biedt voor zijn bedrijf, terwijl zijn situatie vijf jaar later volledig anders is. Misschien is zijn energiebehoefte veranderd, wil hij zelfstandig verder of blijken de belangen binnen de groep minder goed bij elkaar te passen. Een samenwerking beëindigen is dan niet uitsluitend een kwestie van het contract opzeggen. Je moet ook weten met welk transportvermogen je daarna verder kunt.

Dat is informatie die een ondernemer nodig heeft vóórdat hij toetreedt, niet op het moment dat hij wil vertrekken. In ons verdiepende artikel [Wat gebeurt er met jouw transportrechten als je een GTO afsluit?] vertellen we welke rechten veranderen, hoe de overgangsregeling werkt en welke afspraken bepalend zijn wanneer je de samenwerking wilt beëindigen.

Wie heeft vastgesteld dat een GTO de juiste oplossing is?

Er is nog een reden waarom de keuze voor een gezamenlijk transportcontract kritisch moet worden beoordeeld: een energiehub heeft helemaal niet automatisch een GTO nodig. Ondernemers kunnen bijvoorbeeld gezamenlijk flexibiliteit aanbieden aan de netbeheerder. Daarbij spreken zij af dat zij op bepaalde momenten hun netgebruik aanpassen. Voor zulke samenwerkingen bestaan groepscontracten voor capaciteitsbeperking en capaciteitssturing waarbij de individuele transportovereenkomsten in beginsel blijven bestaan.

Ook deze contracten vragen om serieuze afspraken. Een onderneming die belooft haar netgebruik te beperken, moet daarvoor daadwerkelijk mogelijkheden hebben. De vergoeding kan aantrekkelijk lijken, maar moet worden afgewogen tegen de financiële en operationele gevolgen van de verplichtingen. Het wezenlijke verschil is dat ondernemers bij deze vorm van samenwerking niet automatisch hun individuele transportovereenkomsten hoeven op te geven.

Ook energiedelen kan mogelijkheden bieden, maar dat gaat over afspraken rond elektriciteitslevering en verrekening en is iets anders dan het gezamenlijk gebruiken van transportvermogen. Er bestaan dus verschillende manieren om samen te werken, met verschillende gevolgen voor de deelnemende ondernemingen. Een GTO kan de beste keuze zijn wanneer bedrijven gezamenlijk transportvermogen willen benutten. Maar die conclusie moet volgen uit een vergelijking van de mogelijkheden, niet uit het feit dat een groepscontract nu eenmaal bij het voorgestelde energiehubplan hoort.

Daarom moet iedere ondernemer kunnen zien welke alternatieven zijn beoordeeld en waarom de gekozen oplossing beter aansluit bij zijn eigen energiebehoefte en toekomstplannen. In [GTO, G-CBC en G-CSC: welke afspraken maak je eigenlijk?] vertellen we welke groepscontracten beschikbaar zijn, waarin ze verschillen en wat ze betekenen voor bestaande transportafspraken.

Het voordeel voor de groep is nog geen voordeel voor iedere ondernemer

Een energiehub kan bestaan uit ondernemingen die om heel verschillende redenen willen samenwerken. De ene heeft dringend behoefte aan extra transportmogelijkheden. Een andere beschikt over vermogen dat zij voorlopig niet volledig gebruikt. Een derde heeft mogelijkheden om haar elektriciteitsverbruik flexibel te organiseren. Wanneer die behoeften goed op elkaar aansluiten, kan een samenwerking voor alle partijen waardevol zijn. Maar een positieve uitkomst voor de groep zegt nog onvoldoende over het zakelijke resultaat voor iedere deelnemer.

Een onderneming die bestaande transportrechten inbrengt, levert iets anders aan de samenwerking dan een bedrijf dat vooral toegang zoekt tot capaciteit die het individueel niet kan krijgen. Hun belangen hoeven niet tegenstrijdig te zijn, maar ze zijn evenmin vanzelfsprekend gelijk. Daarom willen we bij Netwerk Nederland niet alleen zien wat een energiehub gezamenlijk oplevert. We willen weten wat iedere deelnemer inbrengt, welke rechten en verplichtingen daar tegenover staan en hoe zijn positie verandert wanneer de samenwerking eenmaal is begonnen.

Dat betekent dat bestaande transportcontracten, toekomstige behoeften en mogelijke alternatieven net zo zorgvuldig moeten worden beoordeeld als de gezamenlijke technische mogelijkheden. Een ondernemer moet kunnen beoordelen of deelname voor zijn eigen onderneming verstandig is, ook wanneer de berekening voor de groep als geheel positief uitvalt. De ontwikkeling van energiehubs vraagt om samenwerking tussen bedrijven die ieder hun eigen verantwoordelijkheid dragen. Daar is niets mis mee. Het wordt pas problematisch wanneer de gezamenlijke ambitie belangrijker wordt dan een zorgvuldige beoordeling van de individuele gevolgen.

Wie ondernemers wil overtuigen hun transportrechten gezamenlijk te organiseren, moet niet alleen aantonen wat de samenwerking mogelijk maakt, maar ook wat iedere deelnemer daarvoor opgeeft.


Dit is deel 3 van Energiehubs onder de loep van Netwerk Nederland.

Meer weten over de beschikbare contractvormen en de gevolgen voor bestaande transportrechten? Lees onze verdiepende artikelen:

Overweeg je met andere ondernemers een energiehub? Netwerk Nederland helpt je om de mogelijkheden, bestaande rechten en contractuele gevolgen vanuit jouw onderneming te beoordelen. Zodat je weet waarvoor je kiest voordat je verplichtingen aangaat.

Weten wat moet. Begrijpen wat kan.

Ik neem geen genoegen met halve antwoorden. Als Specialist Verduurzaming & Wetgeving bij Netwerk Nederland zoek ik uit wat regels, ontwikkelingen en technische mogelijkheden écht betekenen voor jouw onderneming. Waar zitten de risico's? Welke kansen blijven liggen? En welke keuzes moet je dan maken? Ik breng samenhang in complexe energievraagstukken, zodat jij weet waar je staat en wat je volgende stap is.