Wat is een energiehub eigenlijk en waarom zouden ondernemers samenwerken?

Energiehubs onder de loep | Deel 1

Meer ruimte om te groeien, lagere energiekosten en samenwerken op basis van vertrouwen. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, zeker voor ondernemers die door netcongestie hun plannen moeten uitstellen. Wie zich verdiept in energiehubs, komt deze beloften regelmatig tegen. Maar hoeveel ruimte ontstaat er werkelijk om te groeien? Welke kosten worden er bespaard? En waarop is dat vertrouwen eigenlijk gebaseerd?

Wij vinden dat ondernemers meer mogen verwachten dan een overtuigend verhaal.

Een energiehub begrijpen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Maar begrijpen wat er allemaal bij komt kijken, welke belangen er spelen en wat de gevolgen kunnen zijn voor jouw onderneming, is een ander verhaal. Daarvoor moet je kennis hebben van het elektriciteitsnet, energiecontracten, techniek, wetgeving en de partijen die bij de samenwerking betrokken zijn.

We hebben je beloofd om in deze serie achter de presentatie te kijken. Niet alleen naar de mogelijkheden, maar ook naar de voorwaarden, de kosten en de belangen die niet altijd direct zichtbaar zijn. We gaan op zoek naar de antwoorden die liever niet gegeven worden, en stellen daarvoor ook de vragen die anderen liever uit de weg gaan.

Toen we besloten deze serie te beginnen, kwamen we zelf voor een belangrijke vraag te staan. Waar begin je als je ondernemers werkelijk wilt meenemen in zo'n omvangrijk onderwerp? We kunnen direct de diepte in met transportrechten, contracten en financiële risico's. Maar wat heb je daaraan als je nog niet precies weet wat een energiehub is en waarom bedrijven eraan zouden beginnen?

Daarom beginnen we bij het begin.

Wat is een energiehub eigenlijk?

Een energiehub is een lokale samenwerking waarbij bedrijven hun energieverbruik, energieopwek en eventuele energieopslag, bijvoorbeeld in een accu, op elkaar afstemmen. Ze proberen daarmee de beschikbare energie en netcapaciteit beter te benutten en mogelijkheden te creëren die ze afzonderlijk niet of moeilijker kunnen realiseren.

Dat kan bijvoorbeeld door het elektriciteitsverbruik anders over de dag te verdelen, gezamenlijk een accu te gebruiken of afspraken te maken over transportvermogen. Ook andere energievormen, zoals warmte en gas, kunnen onderdeel zijn van de samenwerking. Welke mogelijkheden interessant zijn, hangt af van de ondernemingen, hun energiebehoefte en de technische omstandigheden.

Een energiehub is dus geen accu die je aanschaft, geen energiecontract dat je afsluit en geen standaardoplossing die een adviseur uit een catalogus haalt. Die onderdelen kunnen een rol spelen, maar vormen niet automatisch de energiehub.

Ook het initiatief hoeft niet bij een gemeente, parkmanager of commerciële ontwikkelaar te liggen. Ondernemers kunnen zelf andere bedrijven benaderen en onderzoeken of samenwerking mogelijkheden biedt. Dat is belangrijk om te weten, want je hoeft niet te wachten totdat iemand je uitnodigt om mee te doen.

Waarom zouden ondernemers samenwerken?

De belangrijkste aanleiding is vaak de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet. Een onderneming die wil uitbreiden, nieuwe machines wil aansluiten of haar productie wil elektrificeren, kan ontdekken dat de benodigde transportcapaciteit voorlopig niet beschikbaar is. Daarmee bedoelen we de ruimte die je volgens de afspraken met de netbeheerder hebt om elektriciteit via het net af te nemen of terug te leveren.

Zo kan een ondernemer de plannen voor uitbreiding helemaal hebben uitgewerkt, de financiering rond hebben en de klanten klaar hebben staan, maar toch niet verder kunnen omdat het elektriciteitsnet niet kan meegroeien.

Tegelijkertijd gebruiken bedrijven niet op ieder moment evenveel vermogen. Een onderneming kan overdag veel elektriciteit nodig hebben, terwijl een andere juist buiten de gebruikelijke werktijden haar grootste verbruik heeft. Door die verschillen te onderzoeken, kunnen bedrijven ontdekken of ze de beschikbare netcapaciteit slimmer kunnen benutten.

Daarvoor moeten ze wel bereid én in staat zijn om hun energieverbruik op elkaar af te stemmen. Dat kan bijvoorbeeld door bepaalde werkzaamheden op andere momenten uit te voeren of installaties anders aan te sturen. Maar niet ieder productieproces laat zich zomaar aanpassen. Een koelinstallatie moet blijven draaien en een fabriek kan haar productie niet altijd verplaatsen naar een moment waarop het elektriciteitsnet minder zwaar wordt belast. Bovendien moet de netbeheerder beoordelen of bedrijven gezamenlijk gebruik kunnen maken van transportvermogen.

Een energiehub is geen belofte dat je kunt groeien.

Als iemand je vertelt dat deelname extra ruimte oplevert, moet duidelijk zijn hoeveel vermogen je daadwerkelijk kunt gebruiken, op welke momenten dat beschikbaar is en wat daarvoor nodig is. Zonder die informatie kun je onmogelijk beoordelen of de voorgestelde samenwerking jouw groeiplannen werkelijk verder helpt.

Daar komt de financiële kant bij. Een energiehub kan kosten besparen of investeringen mogelijk maken, maar het organiseren van de samenwerking en eventuele technische voorzieningen kosten ook geld. Bovendien kan de ene deelnemer veel meer voordeel hebben bij de samenwerking dan de andere. Een bedrijf dat daardoor eindelijk kan uitbreiden, heeft immers een ander belang dan een onderneming die al voldoende transportvermogen heeft.

Een berekening van het gezamenlijke voordeel vertelt daarom niet het hele verhaal. Je wilt ook weten wat deelname betekent voor jouw onderneming, welke bijdrage van je wordt verwacht en wat daar tegenover staat.

Wanneer is een energiehub de moeite waard om te onderzoeken?

Om te beoordelen of samenwerking interessant is, moet eerst duidelijk zijn hoe de betrokken bedrijven energie gebruiken en welke plannen zij hebben. Niet alleen het huidige verbruik is belangrijk, maar ook de veranderingen die eraan komen. Denk aan nieuwe machines, uitbreiding van de productie, elektrificatie of investeringen in eigen opwek.

Met die informatie kunnen de bedrijven onderzoeken of hun energiebehoeften elkaar aanvullen en welke mogelijkheden dat biedt. Misschien blijkt gezamenlijk transportvermogen interessant, is een accu een goede oplossing of kunnen bedrijven hun verbruik aanpassen zonder een uitgebreide gezamenlijke constructie op te zetten. Het onderzoek moet ook duidelijk maken welke investeringen nodig zijn en of de verwachte voordelen opwegen tegen de kosten.

Sinds 1 oktober 2026 is hiervoor de subsidieregeling Onderzoek Energiehubs (EHUB) van RVO beschikbaar, met een totaalbudget van € 9,6 miljoen. Ondernemingen kunnen onder voorwaarden subsidie aanvragen voor onderzoek naar de haalbaarheid van een energiehub. RVO verstrekt de subsidie, maar voert het onderzoek niet zelf uit. De betrokken ondernemingen kiezen daarvoor zelf een geschikte partij.

Wat deze regeling interessant maakt, is dat bij een verkennende scan minimaal drie verschillende maatregelenpakketten moeten worden onderzocht. Ook wanneer daaruit blijkt dat geen van de oplossingen geschikt is, kan dat een geldige uitkomst zijn. Het onderzoek hoeft dus niet tot een energiehub te leiden.

En juist daar begint een vraag die verder gaat dan de subsidievoorwaarden. Wie bepaalt welke oplossingen onderzocht worden, wie voert het onderzoek uit en welk belang heeft die partij bij de uitkomst? Dat verdient een eigen onderzoek, want de kwaliteit van de eerste verkenning kan grote invloed hebben op de keuzes die ondernemers daarna maken.

Vertrouwen vraagt om openheid

Of je nu voor het eerst wordt benaderd voor een energiehub, zelf de mogelijkheden onderzoekt of al met andere ondernemers aan tafel zit, je moet kunnen begrijpen wat er wordt voorgesteld. Dat betekent niet dat je zelf specialist hoeft te worden in elektriciteitsnetten of energierecht. Wel dat de betrokken partijen duidelijk maken wat de samenwerking kan opleveren, welke beperkingen er zijn en welke aannames aan hun voorstellen ten grondslag liggen.

En als je daar vragen over stelt, mag dat niet worden uitgelegd als een gebrek aan vertrouwen. Zeker niet wanneer de samenwerking gevolgen kan hebben voor de toekomst van je onderneming.

Wie groei belooft, moet de beschikbare ruimte kunnen onderbouwen. Wie kostenbesparing presenteert, moet ook de investeringen en doorlopende kosten laten zien. En wie vertrouwen vraagt, moet bereid zijn om open te zijn over de afspraken en belangen die bij de samenwerking horen.

Dat geldt voor adviseurs, leveranciers en andere dienstverleners, maar net zo goed voor de ondernemers die samen een energiehub willen vormen. Vertrouwen ontstaat niet doordat iedereen hetzelfde belang heeft of zonder vragen akkoord gaat. Het ontstaat wanneer iedereen weet wat er wordt afgesproken en welke gevolgen dat kan hebben.

Een ondernemer die kritische vragen stelt, staat de samenwerking niet in de weg. Hij zorgt ervoor dat die samenwerking op een stevig fundament kan beginnen.

Dit is het eerste artikel in de onderzoeksserie Energiehubs onder de loep van Netwerk Nederland. In deze serie onderzoeken we de mogelijkheden, voorwaarden, contracten, kosten, commerciële belangen en risico's achter energiehubs. In het volgende artikel verdiepen we ons in de nieuwe RVO-subsidie voor energiehubonderzoek en de vraag wie bepaalt welke mogelijkheden daadwerkelijk worden onderzocht.

Ben je benaderd voor een energiehub of onderzoek je zelf de mogelijkheden? Leg het voorstel naast ons. We kijken met je mee naar wat de samenwerking voor jouw onderneming kan betekenen.

Specialist verduurzaming & wetgeving

Weten wat moet. Begrijpen wat kan.

Ik neem geen genoegen met halve antwoorden. Als Specialist Verduurzaming & Wetgeving bij Netwerk Nederland zoek ik uit wat regels, ontwikkelingen en technische mogelijkheden écht betekenen voor jouw onderneming. Waar zitten de risico's? Welke kansen blijven liggen? En welke keuzes moet je dan maken?

Ik breng samenhang in complexe energievraagstukken, zodat jij weet waar je staat en wat je volgende stap is.