De overheid vraagt om samenwerking. Wat mag jij terugvragen?

In het eerste deel van Energiehubs onder de loep hebben we uitgelegd wat een energiehub is, waarom ondernemers zouden samenwerken en waarom de belofte van groei nog geen garantie is. Heb je dat artikel gemist? Lees dan eerst deel 1.

In dit tweede deel onderzoeken we wat je kunt doen wanneer je mogelijkheden ziet voor samenwerking met andere ondernemers. Waar begin je, welke hulp is beschikbaar en wat kost het om te onderzoeken of een energiehub werkelijk iets oplevert? Ook kijken we kritisch naar de miljoenen die de overheid hiervoor beschikbaar stelt. Want wie de subsidievoorwaarden leest, ontdekt dat er nogal wat van ondernemers wordt gevraagd voordat ze weten waar ze financieel aan toe zijn.

Wat doet jouw onderneming eigenlijk 's nachts?

Het is een vraag die je misschien niet direct van een netbeheerder verwacht. Toch laat die vraag zien hoe ingrijpend de energiewereld verandert. Waar het gesprek vroeger vooral ging over welke aansluiting een onderneming nodig had, willen netbeheerders tegenwoordig ook weten hoe bedrijven hun elektriciteit gebruiken. Wanneer draaien de machines, hoeveel vermogen is er op verschillende momenten nodig en welke werkzaamheden kunnen eventueel worden verplaatst? Het zijn vragen die rechtstreeks raken aan de bedrijfsvoering.

De aanleiding is duidelijk. Het elektriciteitsnet zit op veel plaatsen vol en de uitbreiding ervan kost tijd. Netbeheerders onderzoeken daarom hoe de beschikbare capaciteit beter kan worden benut. Ondernemers spelen daarin een steeds grotere rol. Niet alleen als gebruikers van het net, maar ook als partijen die door hun energieverbruik anders te organiseren ruimte kunnen helpen creëren.

En daarmee verandert er iets wezenlijks. Een ondernemer die meer vermogen nodig heeft, kan niet altijd meer volstaan met een aanvraag bij de netbeheerder. Steeds vaker komt ook de vraag op tafel wat hij zelf kan aanpassen, eventueel samen met andere bedrijven. Dat kan nieuwe mogelijkheden bieden, maar vraagt soms ook om veranderingen in processen, werktijden of toekomstige investeringen. Niet iedere onderneming kan die veranderingen zomaar doorvoeren. En wat voor het elektriciteitsnet gunstig is, hoeft voor de bedrijfsvoering niet automatisch gunstig te zijn.

Als ondernemers een grotere rol krijgen bij het vinden van oplossingen voor netcongestie, moeten ze ook weten welke mogelijkheden ze zelf hebben. Want je kunt best bereid zijn om mee te denken, maar je wilt eerst begrijpen wat dat voor jouw onderneming betekent.

Wat kun je zelf doen voordat je geld uitgeeft?

Stel dat je met vier andere ondernemers wilt onderzoeken of samenwerking interessant is. Daarvoor hoef je niet eerst een energiehub op te richten of een adviesbureau opdracht te geven. Begin met een gesprek over wat ieder bedrijf nodig heeft. Misschien wil de één uitbreiden, loopt een ander tegen zijn beschikbare transportvermogen aan en heeft een derde juist mogelijkheden om zijn elektriciteitsverbruik op andere momenten te laten plaatsvinden. Dat zijn aanknopingspunten om verder te onderzoeken, geen redenen om alvast een oplossing te kiezen.

Vervolgens kun je met elkaar bekijken welke aansluitingen betrokken zijn, wat de toekomstplannen van de bedrijven zijn en welke informatie over het elektriciteitsverbruik beschikbaar is. Ook de netbeheerder moet worden betrokken, omdat bedrijven die dicht bij elkaar gevestigd zijn niet automatisch gezamenlijk transportvermogen kunnen gebruiken. De technische mogelijkheden moeten eerst duidelijk worden.

Je hoeft dit traject niet alleen uit te zoeken. Bij Netwerk Nederland helpen we je vanaf de eerste verkenning. We kijken samen naar wat jouw onderneming nodig heeft, welke mogelijkheden er zijn om met andere bedrijven samen te werken en welke stappen daarvoor nodig zijn. Ook wanneer de samenwerking verder vorm krijgt, blijven we betrokken om ervoor te zorgen dat jouw belangen niet ondersneeuwen in de gezamenlijke plannen. Zo weet je welke stappen je zelf kunt zetten, waar specialistische kennis nodig is en welke keuzes je beter maakt voordat je kosten gaat maken.

Wanneer de betrokken ondernemers voldoende aanknopingspunten zien, komt de volgende stap in beeld. Dan moet worden onderzocht of de verschillende energiebehoeften op elkaar aansluiten, welke technische oplossingen mogelijk zijn en wat die financieel betekenen. Voor dat onderzoek is sinds oktober 2026 een landelijke subsidie beschikbaar.

Subsidie voor energiehubonderzoek. Wat krijg je en wat betaal je zelf?

De Nederlandse overheid wil in 2030 vijfhonderd actieve energiehubs hebben. Om die ontwikkeling te stimuleren, is een landelijk programma opgezet waarvoor € 166 miljoen beschikbaar is gesteld. Een onderdeel daarvan is de subsidieregeling Onderzoek Energiehubs (EHUB), met een budget van € 9,6 miljoen.

Daar zit een duidelijke gedachte achter. Netcongestie belemmert ondernemers en de overheid zoekt naar manieren om de bestaande capaciteit beter te benutten. Samenwerking tussen bedrijven kan daarbij helpen, maar onderzoek kost geld en niemand weet vooraf of een energiehub technisch en financieel haalbaar is. Met subsidie wil de overheid voorkomen dat die onzekerheid ondernemers ervan weerhoudt de mogelijkheden te onderzoeken.

RVO maakt onderscheid tussen een verkennende scan en een verdiepende studie. Met de scan brengen bedrijven hun gezamenlijke elektriciteitsverbruik en toekomstige energiebehoefte in beeld. Daarnaast moeten minimaal drie verschillende maatregelenpakketten worden vergeleken. Dat zijn combinaties van mogelijke oplossingen, zoals het aanpassen van elektriciteitsverbruik, afspraken over gezamenlijk transportvermogen of het inzetten van een accu. De scan moet inzicht geven in welke aanpak kansrijk is en welke mogelijkheden afvallen.

Wanneer een oplossing voldoende perspectief biedt, kan een verdiepende studie volgen. Daarin wordt onderzocht hoe die oplossing technisch kan worden uitgevoerd, wat de investeringen en kosten zijn, hoe de ondernemingen de samenwerking organiseren en welke juridische afspraken daarvoor nodig zijn.

Voor een verkennende scan kunnen drie tot en met vijf deelnemende ondernemingen € 5.000 subsidie ontvangen. Bij zes of meer ondernemingen is dat € 8.500. Voor een verdiepende studie naar een nieuwe energiehub kan de subsidie oplopen tot 70 procent van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 42.000. De volledige voorwaarden zijn te vinden op de website van RVO.

Maar kijk nu eens naar de manier waarop de subsidie voor die eerste scan wordt verstrekt.

Je moet het onderzoek eerst uitvoeren en betalen. Pas daarna kun je subsidie aanvragen.

Dat betekent dat je de kosten maakt voordat RVO heeft vastgesteld of je daadwerkelijk subsidie krijgt. Ook wanneer het onderzoek uitwijst dat samenwerking geen zin heeft, kun je voor vergoeding in aanmerking komen. Een negatieve onderzoeksuitkomst sluit subsidie niet uit. Maar je aanvraag moet nog steeds worden goedgekeurd en er moet voldoende budget beschikbaar zijn.

De overheid erkent dus dat ondernemers financiële ondersteuning nodig hebben om een onzekere mogelijkheid te onderzoeken, maar laat hen bij de eerste fase wel kosten maken zonder voorafgaande subsidietoezegging. Dat is een opmerkelijke keuze voor een regeling die juist bedoeld is om de drempel tot onderzoek te verlagen.

Waarom is ervoor gekozen om die onzekerheid bij de ondernemer neer te leggen? Waarom kunnen de subsidievoorwaarden niet worden beoordeeld voordat het onderzoek wordt uitgevoerd? En hoeveel ondernemers besluiten uiteindelijk niet te beginnen, omdat ze geen geld willen uitgeven zonder zekerheid over de vergoeding?

Voor de verdiepende studie kan het namelijk wel anders. Daarvoor vraag je de subsidie vooraf aan en kun je na goedkeuring een voorschot ontvangen. De twee procedures verschillen dus wezenlijk, terwijl beide bedoeld zijn om het ontwikkelen van energiehubs te ondersteunen.

Dat verschil vraagt om een inhoudelijke verklaring van de overheid. Het is immers niet voldoende om miljoenen beschikbaar te stellen. De voorwaarden bepalen mede of ondernemers die middelen daadwerkelijk kunnen benutten.

Wie onderzoekt de mogelijkheden en wie verdient eraan?

RVO verplicht ondernemers niet om een bepaald onderzoeksbureau in te schakelen. De deelnemende bedrijven mogen zelf bepalen wie de scan uitvoert. Wanneer zij voldoende deskundigheid in huis hebben, kunnen zij het onderzoek ook zelf doen. Daarnaast kunnen ze technische adviseurs, subsidieadviseurs of andere specialisten inschakelen voor de onderdelen waarvoor kennis ontbreekt.

Die keuzevrijheid is belangrijk, want rondom energiehubs is inmiddels een markt ontstaan waarin verschillende diensten worden aangeboden. Technische bureaus analyseren het energieverbruik en onderzoeken mogelijke oplossingen. Andere partijen verzorgen subsidieaanvragen of begeleiden de samenwerking. Daarnaast zijn er ondernemingen die accu's, energiemanagementsystemen of andere technische voorzieningen leveren. Sommige aanbieders combineren verschillende werkzaamheden en kunnen dus zowel bij het onderzoek als bij de uitvoering betrokken raken.

Daarom moet je vooraf weten welke opdracht je verstrekt. Wanneer een onderzoeksbureau ook apparatuur levert, wil je niet achteraf ontdekken dat je voor de uitvoering aan dezelfde partij vastzit. Laat in de overeenkomst opnemen welke onderzoeksresultaten en berekeningen je ontvangt en of je die mag gebruiken wanneer je een andere leverancier of adviseur kiest. Je betaalt immers voor kennis waarmee je een besluit wilt nemen. Die kennis moet je daarna ook kunnen gebruiken.

Kijk bovendien naar de verdeling van de kosten. Technisch onderzoek, subsidieadvies en procesbegeleiding zijn verschillende diensten en ze vallen niet allemaal onder dezelfde subsidievoorwaarden. Ook de kosten om het energieverbruik van iedere onderneming afzonderlijk in kaart te brengen, worden niet vanuit EHUB vergoed. Wanneer een adviseur een totaalpakket aanbiedt, wil je weten welke werkzaamheden onder de subsidie vallen en welke je zelf betaalt.

Je hoeft de deskundigheid van een adviseur niet in twijfel te trekken om duidelijke afspraken te verlangen. Het gaat erom dat je vooraf weet wat je koopt, wat je ontvangt en welke keuzes na afloop nog volledig openstaan.

Vijf ondernemers, maar wie draagt de verantwoordelijkheid?

Zodra vijf bedrijven besluiten samen een onderzoek te laten uitvoeren, moeten ze ook afspraken maken over hun onderlinge verantwoordelijkheden. Wie verstrekt de opdracht, wie ontvangt de factuur en hoe worden de kosten verdeeld wanneer de subsidie lager uitvalt dan verwacht? En wat gebeurt er wanneer één van de deelnemers zich terugtrekt voordat het onderzoek is afgerond?

De EHUB-regeling verlangt dat minimaal drie niet met elkaar verbonden ondernemingen met een grootverbruikersaansluiting deelnemen. Ook moeten de betrokken bedrijven een intentieverklaring ondertekenen waarin zij aangeven actief mee te werken aan het onderzoek en zich in te spannen voor de ontwikkeling van de energiehub. Dat is nog geen definitief besluit om samen een energiehub op te richten, maar naast deze verklaring kunnen afzonderlijke afspraken worden gemaakt die wel financiële verplichtingen met zich meebrengen.

Hetzelfde geldt voor de gegevens die ondernemingen beschikbaar stellen. Een onderzoek vraagt om informatie over aansluitingen, elektriciteitsverbruik en toekomstige ontwikkelingen. Die gegevens kunnen veel vertellen over de bedrijfsvoering. Spreek daarom af wie toegang krijgt tot welke informatie, waarvoor die mag worden gebruikt en wat ermee gebeurt wanneer de samenwerking niet wordt voortgezet. Je kunt samen de mogelijkheden onderzoeken zonder dat iedere deelnemer onbeperkt inzicht krijgt in elkaars onderneming.

Juist in deze fase kunnen ondernemers zelf veel regelen. Je hoeft niet te wachten tot iemand een uitgebreid samenwerkingscontract presenteert om afspraken te maken over kosten, verantwoordelijkheden en informatie.

Ondernemers om hulp vragen en ze vervolgens het risico laten dragen. Hoe is dat stimuleren?

De overheid heeft een probleem dat zij niet uitsluitend met nieuwe kabels en transformatorstations kan oplossen. Daarom vraagt zij ondernemers om mee te denken, samen te werken en te onderzoeken of zij hun energieverbruik anders kunnen organiseren. Daarvoor moeten ondernemers tijd vrijmaken, hun gegevens beschikbaar stellen en soms zelfs hun bedrijfsvoering aanpassen. En terwijl de overheid hen uitnodigt om die stap te zetten, moet de ondernemer het eerste onderzoek financieren voordat hij weet of de beloofde ondersteuning daadwerkelijk wordt toegekend.

Hoe kun je ondernemers vragen om mee te helpen en tegelijkertijd een financiële drempel opwerpen die hen juist kan tegenhouden?

De overheid heeft gekozen voor een subsidieregeling waarin de eerste scan achteraf wordt beoordeeld. Die keuze vraagt om meer dan een verwijzing naar aanvraagvoorwaarden. Ondernemers mogen weten waarom de procedure zo is ingericht, welk probleem een voorafgaande beoordeling zou opleveren en of is onderzocht hoeveel bedrijven door deze werkwijze afhaken.

Voor een ondernemer die wil uitbreiden, is netcongestie geen beleidsvraagstuk dat hij rustig kan blijven bestuderen. Het kan betekenen dat een investering stilligt, dat een nieuwe machine niet kan worden aangesloten of dat hij opdrachten niet kan aannemen. Wanneer de overheid vervolgens vraagt om mee te werken aan een oplossing, is het volkomen terecht dat hij ook iets van die overheid terugverwacht.

Niet alleen een subsidiebedrag op papier, maar een regeling die hem daadwerkelijk helpt om een stap verder te komen.

Wie ondernemers nodig heeft om een maatschappelijk probleem op te lossen, moet niet verbaasd zijn wanneer zij eisen dat de overheid haar eigen bijdrage minstens zo serieus organiseert als de inzet die zij van hen vraagt.

Dit is deel 2 van Energiehubs onder de loep van Netwerk Nederland. In het volgende deel onderzoeken we wat er gebeurt met jouw transportrechten en energiecontract wanneer je met andere ondernemers gaat samenwerken. Want wat regel je gezamenlijk en waar blijf je zelf over beslissen?

Onderzoek je de mogelijkheden van een energiehub of ben je al met andere ondernemers in gesprek? Netwerk Nederland kijkt graag met je mee. Niet alleen naar wat er mogelijk is, maar vooral naar wat verstandig is voor jouw onderneming.

Weten wat moet. Begrijpen wat kan.

Ik neem geen genoegen met halve antwoorden. Als Specialist Verduurzaming & Wetgeving bij Netwerk Nederland zoek ik uit wat regels, ontwikkelingen en technische mogelijkheden écht betekenen voor jouw onderneming. Waar zitten de risico's? Welke kansen blijven liggen? En welke keuzes moet je dan maken? Ik breng samenhang in complexe energievraagstukken, zodat jij weet waar je staat en wat je volgende stap is.