Hengelo, 16 november 2026
Wat gebeurt er met jouw transportrechten als je een GTO afsluit?
Wanneer je besluit uit een groepstransportovereenkomst (GTO) te stappen, is het niet gegarandeerd dat je het individuele transportvermogen terugkrijgt waarover je vóór de samenwerking beschikte. Je kunt dus deelnemen aan een energiehub die vandaag nieuwe mogelijkheden biedt, terwijl je bij vertrek mogelijk minder vermogen overhoudt om zelfstandig verder te gaan.
Dat is een belangrijk gevolg van een contractvorm waarmee ondernemers gezamenlijk beschikbare netcapaciteit beter kunnen benutten. Bij een GTO worden de individuele transportovereenkomsten vervangen door één gezamenlijke overeenkomst. Daarmee verandert niet alleen hoe bedrijven hun elektriciteitsverbruik organiseren, maar ook hun contractuele positie tegenover de netbeheerder.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft regels opgesteld om deelnemers bij deze overgang te beschermen. Die bescherming is echter tijdelijk en afhankelijk van de gemaakte afspraken. Wat gebeurt er precies met je bestaande rechten, hoe werkt de terugkeer naar individueel transportvermogen en wie bepaalt hoeveel je meekrijgt wanneer de samenwerking eindigt? De antwoorden staan voor een belangrijk deel in de Systeemcode elektriciteit 2026, maar niet alles wordt daarin voor de ondernemer geregeld.
Wat beschermt de ACM en waar houdt die bescherming op?
De Systeemcode elektriciteit is een verzameling landelijke regels voor het gebruik van het elektriciteitsnet. De ACM stelt deze regels vast op basis van de Energiewet. Ze beschrijven onder meer welke verplichtingen netbeheerders hebben en onder welke voorwaarden bedrijven transportvermogen kunnen gebruiken. Voor groepstransportovereenkomsten zijn vooral de artikelen 7.8 tot en met 7.11 belangrijk.
Bij het aangaan van een GTO behoudt iedere onderneming haar eigen fysieke elektriciteitsaansluiting. De individuele transportovereenkomst wordt echter vervangen door gezamenlijke transportafspraken. Het gecontracteerde transportvermogen, kortweg GTV, is daarbij de hoeveelheid vermogen die een onderneming volgens haar transportcontract onder de geldende voorwaarden mag gebruiken. Binnen de GTO krijgt de groep een gezamenlijk GTV, waarvan de deelnemers onderling moeten bepalen hoe zij het gebruiken.
Om ondernemers de mogelijkheid te geven een GTO uit te proberen zonder direct iedere terugvalbescherming te verliezen, heeft de ACM een overgangsregeling opgenomen. De groep kan bij het aangaan van de overeenkomst een periode van maximaal drie jaar afspreken waarin deelnemers bij vertrek onder de geldende voorwaarden kunnen terugvallen op hun oorspronkelijke individuele gecontracteerde transportvermogen.
Dat is een belangrijke bescherming, maar geen automatisch recht op drie jaar zekerheid. De deelnemers mogen ook een kortere periode afspreken of helemaal van een overgangsperiode afzien. Bovendien mag de groep een eenmaal afgesproken periode later inkorten. De Systeemcode regelt dat de gemachtigde van de groep de netbeheerder hierover informeert, maar bepaalt niet hoe de ondernemers onderling tot dat besluit moeten komen.
Daar zit een juridisch punt dat iedere deelnemer vooraf moet begrijpen. Wanneer de bescherming van je oorspronkelijke transportvermogen afhankelijk is van een besluit van de groep, moet duidelijk zijn wie dat besluit mag nemen. Is instemming van alle deelnemers nodig, kan een meerderheid beslissen of zijn bepaalde rechten afzonderlijk beschermd? De Systeemcode geeft daarvoor geen volledige standaardregeling. De ondernemers moeten deze afspraken zelf vastleggen.
Ook wanneer een onderneming later toetreedt tot een bestaande GTO, is de situatie anders dan bij de oorspronkelijke deelnemers. Een nieuwe deelnemer krijgt niet automatisch een eigen overgangsperiode van drie jaar. Als de groep nog een overgangsperiode heeft, kan hij onder de toepasselijke voorwaarden gebruikmaken van het resterende gedeelte. Dat verschil kan voor een ondernemer die bestaande transportrechten inbrengt behoorlijk groot zijn.
De bescherming die de ACM mogelijk maakt, is dus niet hetzelfde als de bescherming die iedere deelnemer uiteindelijk in zijn eigen samenwerking heeft. Die wordt mede bepaald door keuzes die ondernemers bij het afsluiten van de overeenkomst met elkaar maken.
Wat krijg je terug wanneer je de groep verlaat?
Na afloop van de overgangsperiode kan een deelnemer onder voorwaarden een deel van het gezamenlijke transportvermogen meenemen. Daarvoor moet aan twee eisen worden voldaan. De ondernemers moeten onderling afspraken hebben gemaakt en vastgelegd over de verdeling van het vermogen bij uittreding. Daarnaast moet de netbeheerder beoordelen of die verdeling technisch verantwoord is en de veiligheid, betrouwbaarheid en het doelmatig beheer van het elektriciteitsnet niet in gevaar brengt.
Stel dat een onderneming vóór deelname 500 kW individueel gecontracteerd transportvermogen had. Na vijf jaar wil zij de GTO verlaten. De overgangsperiode is dan verstreken en uit de vooraf gemaakte afspraken volgt dat zij 300 kW van het gezamenlijke vermogen kan meenemen. Als de netbeheerder deze verdeling goedkeurt, kan de onderneming zelfstandig verdergaan met 300 kW in plaats van de oorspronkelijke 500 kW. Het is een vereenvoudigd voorbeeld, maar juridisch gezien een mogelijke uitkomst.
De ACM heeft dit risico tijdens de besluitvorming onderkend. Verschillende betrokken partijen wezen erop dat ondernemers bij vertrek minder transportvermogen kunnen terugkrijgen dan zij oorspronkelijk hadden ingebracht. De ACM heeft desondanks gekozen voor een systeem waarin de deelnemers na de overgangsperiode onderling afspraken maken over de verdeling van het gezamenlijke vermogen, met een technische beoordeling door de netbeheerder.
Daar zit ook een begrijpelijke gedachte achter. De GTO is bedoeld om het elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken. Wanneer de netbeheerder het oorspronkelijke individuele transportvermogen voor iedere deelnemer permanent zou moeten reserveren, kan dat de beschikbare ruimte op het net blijven beperken. De ACM heeft daarom gekozen voor tijdelijke terugvalbescherming, niet voor een onbeperkte garantie.
Voor de ondernemer betekent die keuze wel iets wezenlijks. Zijn oorspronkelijke transportrecht is na de overgangsperiode niet langer vanzelfsprekend beschikbaar. Hij is dan voor het vermogen dat hij bij vertrek kan meenemen afhankelijk van de gemaakte verdelingsafspraken en de beoordeling van de netbeheerder. Die regels gelden bovendien niet alleen wanneer één onderneming de groep verlaat. Als de volledige GTO wordt beëindigd, worden alle deelnemers als uittreders behandeld. Ook dan keren de oorspronkelijke individuele transportvermogens na de overgangsperiode niet automatisch terug.
Het beëindigen van de samenwerking betekent dus niet noodzakelijk dat iedere onderneming weer in haar oorspronkelijke transportpositie terechtkomt. Dat maakt de verdeling bij uittreding een van de belangrijkste afspraken die ondernemers vóór deelname moeten vastleggen.
Wie beslist over jouw transportvermogen binnen de groep?
Bij een GTO krijgt de groep gezamenlijk transportvermogen aangeboden. De omvang daarvan wordt door de netbeheerder bepaald aan de hand van onder meer de historische verbruiksgegevens, de gelijktijdigheid van het netgebruik en de concrete toekomstige transportbehoefte van de deelnemers.
Die laatste factor is belangrijk. Een onderneming kan momenteel minder elektriciteit gebruiken dan zij heeft gecontracteerd, terwijl zij het resterende vermogen op termijn wel nodig verwacht te hebben. De Systeemcode schrijft voor dat concrete toekomstplannen worden meegenomen bij de bepaling van het groepsvermogen. Daarmee is alleen nog niet geregeld hoe de deelnemers later onderling beslissen wanneer meerdere ondernemingen tegelijkertijd meer vermogen nodig hebben.
De netbeheerder bepaalt het gezamenlijke contractuele vermogen, maar organiseert niet voor iedere onderneming afzonderlijk de interne verdeling. Daarvoor zijn de deelnemers zelf verantwoordelijk. Zij moeten een gezamenlijke gemachtigde aanwijzen die namens hen met de netbeheerder handelt. Dat betekent echter niet dat deze gemachtigde automatisch zelfstandig mag beslissen over de individuele belangen van alle deelnemers. Zijn bevoegdheden moeten blijken uit de volmacht en de afspraken binnen de groep.
Voor ondernemers is daarom van belang of zij aanspraak kunnen maken op een vooraf afgesproken hoeveelheid transportvermogen, onder welke voorwaarden die verdeling mag veranderen en wie daarover beslist. Vooral wanneer de toekomstige energiebehoeften uiteenlopen, kunnen deze afspraken bepalend worden voor de vrijheid van iedere onderneming om haar eigen plannen uit te voeren.
De mogelijkheid om gezamenlijk transportvermogen te gebruiken is pas werkelijk waardevol wanneer ook duidelijk is welke aanspraken iedere deelnemer binnen die samenwerking heeft.
Wie draagt de risico's wanneer de afspraken niet worden nagekomen?
Een GTO brengt verantwoordelijkheden mee die verder gaan dan het verdelen van transportvermogen. Daarbij moeten we onderscheid maken tussen de gevolgen voor het gezamenlijke transportrecht en de mogelijke financiële aansprakelijkheid van de deelnemers.
De groep moet kunnen aantonen dat zij de gezamenlijke transportgrenzen kan bewaken. Daarvoor kunnen meetvoorzieningen, technische aansturing en afspraken over energiemanagement nodig zijn. De netbeheerder kan onder de voorwaarden van de Systeemcode bovendien aanvullende technische voorzieningen verlangen, die de deelnemers op eigen kosten moeten installeren.
Wanneer de groep bepaalde verplichtingen uit de artikelen 7.8 en 7.9 van de Systeemcode herhaaldelijk niet naleeft, kan de netbeheerder volgens artikel 7.11 maatregelen nemen. Onder de daarin vastgelegde voorwaarden kan het gezamenlijke transportrecht worden opgeschort. Bij nieuwe overtredingen na herstel kan dat recht uiteindelijk zelfs vervallen. De ernst en frequentie van de overtredingen moeten daarbij worden meegewogen. Het gaat dus niet om een automatische sanctie na één fout, maar structurele schendingen kunnen gevolgen hebben voor alle deelnemers.
Daarnaast bestaat de vraag wie financieel aansprakelijk is wanneer schade ontstaat. Daarvoor bevat de Systeemcode geen volledige regeling die iedere mogelijke situatie tussen deelnemers en netbeheerder afdekt. De aansprakelijkheid hangt mede af van de daadwerkelijke contractvoorwaarden en het toepasselijke civiele recht.
Ondernemers kunnen onderling afspreken dat degene die schade veroorzaakt uiteindelijk de kosten draagt. Maar zo'n afspraak betekent niet automatisch dat de netbeheerder uitsluitend die partij kan aanspreken. Wanneer in de GTO hoofdelijke aansprakelijkheid is overeengekomen, kan een deelnemer onder de toepasselijke voorwaarden ook worden aangesproken voor verplichtingen of schade die door een andere deelnemer is veroorzaakt.
Bij de ontwikkeling van GTO-contracten is daarom aandacht besteed aan aansprakelijkheidsmaxima en de mogelijkheid om risico's te verzekeren. Welke beperkingen daadwerkelijk gelden, moet uit de betreffende overeenkomst blijken. Ook een onderlinge afspraak over schadeverdeling biedt geen volledige financiële zekerheid wanneer de veroorzakende onderneming niet in staat is de schade te betalen.
Een ondernemer moet dus niet alleen weten welk transportvermogen hij mag gebruiken, maar ook welke gevolgen het heeft wanneer andere deelnemers of de gezamenlijke aansturing tekortschieten. Het risico van een GTO zit niet uitsluitend in het vermogen dat je bij vertrek mogelijk niet terugkrijgt, maar ook in de verantwoordelijkheden die je tijdens de samenwerking op je neemt.
Welke zekerheid heb je werkelijk voordat je tekent?
De ACM heeft met de groepstransportovereenkomst een juridisch kader gecreëerd waarin ondernemers beschikbare transportcapaciteit gezamenlijk kunnen benutten. Voor ondernemingen die door netcongestie worden beperkt, kan dat mogelijkheden bieden die zij afzonderlijk voorlopig niet hebben.
Tegelijkertijd heeft de ACM een duidelijke grens gesteld aan de bescherming van oorspronkelijke individuele transportrechten. Na de overgangsperiode wordt de positie van een deelnemer bij vertrek in belangrijke mate bepaald door de onderlinge afspraken en de technische beoordeling van de netbeheerder.
Daarom begint de beoordeling van een GTO voor Netwerk Nederland niet bij de hoeveelheid transportvermogen die de groep gezamenlijk kan gebruiken. We kijken ook naar de bestaande rechten van iedere deelnemer, de toekomstige energiebehoefte en de gevolgen van de voorgestelde afspraken wanneer de samenwerking verandert of eindigt.
Een GTO kan je vandaag nieuwe mogelijkheden geven. De overeenkomst moet je ook voldoende duidelijkheid bieden over de positie waarin je morgen terechtkomt.
Dit artikel is een verdieping bij Energiehubs onder de loep | Deel 3: Een energiehub beginnen. Welke rechten geef je eigenlijk op?
Wil je de verschillende groepscontracten vergelijken? Lees ook GTO, G-CBC en G-CSC: welke afspraken maak je eigenlijk? Daarin vertellen we hoe de contractvormen van elkaar verschillen en wat ze voor jouw onderneming betekenen.
Overweeg je deelname aan een groepstransportovereenkomst? Netwerk Nederland helpt je de gevolgen voor jouw bestaande transportrechten, toekomstige energiebehoefte en contractuele positie inzichtelijk te maken voordat je verplichtingen aangaat.
Deel dit artikel