Zakelijke energie, zoals het hoort

|

Klantenservice
074 2504 552

Hengelo, 16 november 2026

GTO, G-CBC en G-CSC: welke afspraken maak je eigenlijk?

Wanneer ondernemers samen een energiehub beginnen, krijgen ze te maken met verschillende contractvormen. Een groepstransportovereenkomst (GTO) kan ruimte bieden om beschikbare transportcapaciteit gezamenlijk te benutten. Met een groepscapaciteitsbeperkingscontract (G-CBC) of groepscapaciteitssturingscontract (G-CSC) kunnen ondernemers bovendien een vergoeding ontvangen wanneer zij hun elektriciteitsgebruik aanpassen aan de behoeften van de netbeheerder.

Dat biedt mogelijkheden, zeker voor bedrijven die door netcongestie worden beperkt. Maar de overeenkomsten hebben niet dezelfde gevolgen. De ene verandert de manier waarop transportrechten zijn geregeld, terwijl de andere verplichtingen toevoegt aan het gebruik van die rechten. In ons eerdere verdiepingsartikel onderzochten we wat er met de individuele transportrechten gebeurt wanneer ondernemers een GTO afsluiten. Dit keer kijken we naar de verschillende groepscontracten, de verplichtingen die daarbij ontstaan en de vraag wie verantwoordelijk is wanneer de afspraken niet worden nagekomen.

Een GTO regelt transportvermogen. Een G-CBC of G-CSC regelt flexibiliteit.

Bij een GTO sluiten ondernemers gezamenlijk een transportovereenkomst met de netbeheerder. Hun individuele transportafspraken worden vervangen door één gezamenlijke overeenkomst, waarbij de groep de beschikbare transportcapaciteit onderling verdeelt. De deelnemers kunnen daarmee ruimte benutten die afzonderlijk niet altijd beschikbaar zou zijn. Daar staat tegenover dat hun individuele contractuele positie verandert. Wie de samenwerking later wil verlaten, kan niet vanzelfsprekend terugvallen op zijn oorspronkelijke transportrechten.

Bij een G-CBC of G-CSC ligt dat anders. De individuele transportrechten blijven in beginsel bestaan, maar de ondernemers spreken met de netbeheerder af dat zij op bepaalde momenten hun elektriciteitsgebruik aanpassen. Een G-CBC richt zich op het beperken van de afname of teruglevering. Een G-CSC biedt daarnaast de mogelijkheid om juist meer elektriciteit af te nemen of in te voeden wanneer dat helpt om congestie te verminderen. Sinds mei 2026 vervangt het capaciteitssturingscontract grotendeels het capaciteitsbeperkingscontract. Bestaande G-CBC-overeenkomsten kunnen blijven bestaan.

Het verschil is wezenlijk. Bij een GTO verandert de manier waarop het transportrecht is georganiseerd. Bij een G-CBC of G-CSC blijft dat recht in beginsel bestaan, maar verbindt de ondernemer zich ertoe het onder bepaalde omstandigheden anders te gebruiken. Het behoud van transportrechten betekent dus niet dat een ondernemer tijdens de afgesproken momenten volledig vrij blijft in zijn elektriciteitsgebruik.

Wat gebeurt er wanneer de netbeheerder jouw flexibiliteit nodig heeft?

Bij capaciteitssturing kunnen ondernemers afspraken maken over vaste tijdsblokken of over sturing op afroep. Bij vaste tijdsblokken zijn de perioden vooraf bekend. Bij sturing op afroep kan de netbeheerder binnen de contractueel vastgelegde voorwaarden op wisselende momenten om een aanpassing vragen. Dat verschil heeft gevolgen voor de bedrijfsvoering. Een onderneming kan haar elektriciteitsgebruik misschien eenvoudig aanpassen wanneer de betreffende uren vooraf vaststaan. Maar dezelfde onderneming kan veel minder ruimte hebben wanneer zij op wisselende momenten moet reageren.

De verplichting wordt bovendien aangegaan voor een bepaalde contractperiode. Wat vandaag mogelijk is, hoeft over een jaar niet meer vanzelfsprekend te zijn. Veranderingen in de bedrijfsvoering kunnen invloed hebben op de flexibiliteit die een onderneming beschikbaar heeft. Daarom bieden historische verbruiksgegevens op zichzelf onvoldoende zekerheid. Dat een onderneming in het verleden regelmatig onder een bepaalde vermogensgrens bleef, betekent niet dat zij zich zonder gevolgen kan verplichten daar ook in de toekomst op afgesproken momenten onder te blijven. De netbeheerder rekent op de toegezegde flexibiliteit. Zodra die contractueel is vastgelegd, kan het niet nakomen ervan financiële gevolgen hebben.

Welke prijs betaal je wanneer je jouw afspraken niet nakomt?

In de openbare modelovereenkomst voor een individueel capaciteitssturingscontract van april 2026 staan concrete bepalingen over niet-nakoming. Wanneer de overeengekomen sturing niet wordt geleverd, kan de ondernemer volgens artikel 5 zijn vergoeding over de betreffende kwartieren verliezen. Daarnaast kan een bedrag verschuldigd zijn dat wordt berekend op basis van de congestie-nietleveringsprijs uit de Systeemcode elektriciteit. De financiële gevolgen zijn daarmee niet noodzakelijk beperkt tot het mislopen van een vergoeding. Hoeveel een tekortkoming werkelijk kost, hangt onder meer af van de toepasselijke contractvoorwaarden en de omvang van de niet-geleverde prestatie.

Het modelcontract bevat ook verplichtingen voor de situatie waarin een ondernemer vooraf weet dat hij zijn toezegging mogelijk niet kan nakomen. Hij moet dit melden en de voorgeschreven informatie verstrekken. Onder de vastgelegde omstandigheden kunnen verdere financiële consequenties volgen. Bij opzettelijke of bewust roekeloze niet-nakoming kan bovendien verdergaande aansprakelijkheid ontstaan.

Ook de Systeemcode bevat financiële consequenties voor het niet nakomen van bepaalde verplichtingen binnen congestiemanagement. Zo staat in artikel 9.9 een bedrag van € 120 per MW gecontracteerd transportvermogen per dag, na het verstrijken van de voorgeschreven hersteltermijn. Die bepaling betreft een specifieke deelnameverplichting en is geen algemene boete voor iedere tekortkoming bij capaciteitssturing.

Hier is een belangrijk onderscheid nodig. De openbare modelovereenkomst waarop we ons baseren, betreft een individueel capaciteitssturingscontract. De precieze gevolgen bij een G-CBC of G-CSC moeten worden vastgesteld aan de hand van de toepasselijke groepsvoorwaarden. De bedragen en sancties uit een individueel contract kunnen niet zonder meer worden overgenomen. Maar de bepalingen laten wel zien waarom de financiële risico's vóór ondertekening moeten worden onderzocht. Een vergoeding kan vooraf aantrekkelijk lijken, terwijl de kosten bij niet-nakoming aanzienlijk kunnen zijn.

Welke zekerheid moet de netbeheerder zelf bieden?

De financiële consequenties hebben een duidelijke achtergrond. De netbeheerder gebruikt de toegezegde flexibiliteit om overbelasting van het elektriciteitsnet te voorkomen. Wanneer die flexibiliteit op het afgesproken moment ontbreekt, kan dat gevolgen hebben voor het congestiemanagement. De netbeheerder moet daarom kunnen vertrouwen op de prestaties die hij contractueel heeft vastgelegd. Maar de ondernemer moet op zijn beurt weten waarop hij kan rekenen.

Hoe vaak kan de netbeheerder een beroep doen op de flexibiliteit? Welke aankondigingstermijnen gelden daarvoor? Hoe wordt vastgesteld of de prestatie daadwerkelijk is geleverd? En welke mogelijkheden heeft de ondernemer wanneer hij het niet eens is met de meetgegevens of de beoordeling van zijn prestatie?

Het individuele modelcontract bevat bepalingen over de informatievoorziening, de controle op geleverde flexibiliteit en de verplichtingen van beide partijen. De concrete uitwerking verschilt per overeenkomst. Bij de beoordeling van een voorstel moet daarom niet alleen duidelijk zijn wat de ondernemer verplicht is te leveren. Ook moet vaststaan welke informatie hij ontvangt, hoe de naleving wordt gecontroleerd en welke mogelijkheden hij heeft om een betwiste beoordeling aan te vechten. Dat is geen detail. Wanneer financiële gevolgen worden verbonden aan een gemeten tekortkoming, moet de ondernemer kunnen controleren waarop die vaststelling berust.

Ook andere contractpartijen krijgen met jouw afspraken te maken

Een capaciteitssturingscontract staat niet los van de bestaande energiecontracten van een onderneming. In artikel 2 van de openbare individuele modelovereenkomst wordt de ondernemer verantwoordelijk gemaakt voor het informeren van onder meer zijn elektriciteitsleverancier, balanceringsverantwoordelijke en meetverantwoordelijke. Ook moet hij de gevolgen regelen die de capaciteitssturing voor deze partijen kan hebben. De overeenkomst bevat daarnaast een vrijwaringsbepaling tegenover de netbeheerder voor bepaalde aanspraken van deze betrokken partijen.

Dat verdient aandacht. Een aanpassing van het elektriciteitsgebruik kan gevolgen hebben voor bestaande commerciële afspraken en de partijen die verantwoordelijk zijn voor de afhandeling van elektriciteitsstromen. De balanceringsverantwoordelijke, ook wel BRP genoemd, draagt verantwoordelijkheid voor de balans tussen geplande en werkelijke elektriciteitsstromen binnen zijn portfolio. Bij groepsgewijze congestiemanagementdiensten kunnen aanvullende voorwaarden gelden voor de betrokken BRP's. Afhankelijk van de samenstelling van de groep en de toepasselijke regels kan dat gevolgen hebben voor de bestaande contractuele inrichting.

Ook een Congestion Service Provider (CSP) kan een rol spelen. Deze partij helpt bij het aanbieden, organiseren en uitvoeren van flexibiliteit. Voor een capaciteitssturingscontract is het inschakelen van een externe CSP niet in alle gevallen verplicht. Bij redispatch gelden andere deelnamevoorwaarden. Het onderscheid is belangrijk, omdat de inzet van een CSP ook commerciële afspraken met zich meebrengt. Welke werkzaamheden voert deze partij uit? Wie blijft verantwoordelijk wanneer de aansturing niet goed verloopt? En hoe worden de kosten en vergoedingen verdeeld?

Een groep ondernemers kan technisch voldoende flexibiliteit beschikbaar hebben, maar alsnog tegen problemen aanlopen wanneer bestaande contracten niet aansluiten op de afspraken met de netbeheerder. De keuze voor een groepscontract vraagt daarom om meer dan een berekening van de beschikbare kilowatts. Ook de bestaande energiecontracten, de marktverantwoordelijkheden en de afspraken met dienstverleners moeten worden onderzocht.

Wie is verantwoordelijk wanneer één deelnemer tekortschiet?

Binnen een groep ontstaat een extra vraagstuk. De netbeheerder maakt afspraken over een gezamenlijke prestatie, terwijl verschillende ondernemingen ieder een deel van de flexibiliteit leveren. Stel dat drie ondernemers samen afspreken hun elektriciteitsafname op een bepaald moment te beperken. Twee deelnemers komen hun afspraken na, maar de derde verbruikt meer dan voorzien. Daardoor voldoet de groep als geheel niet aan de toegezegde prestatie. Wie draagt dan de financiële gevolgen?

Het antwoord hangt af van de overeenkomst met de netbeheerder en de afspraken die de ondernemers onderling hebben gemaakt. Het is niet vanzelfsprekend dat de gevolgen uitsluitend terechtkomen bij degene die de afwijking heeft veroorzaakt. Bij de GTO is aansprakelijkheid al uitgebreid onderzocht. Uit onderzoek in opdracht van de Rijksoverheid blijkt dat deelnemers onder groepsafspraken met hoofdelijke aansprakelijkheid te maken kunnen krijgen. Dat betekent dat een deelnemer onder de betreffende voorwaarden ook kan worden aangesproken voor schade die niet uitsluitend door zijn eigen handelen is ontstaan.

Voor een G-CBC of G-CSC moet afzonderlijk worden vastgesteld welke aansprakelijkheidsregeling geldt. De bepalingen uit een GTO zijn daarop niet automatisch van toepassing. Deelnemers kunnen onderling afspreken wie welke verplichting uitvoert en wie de gevolgen van een tekortkoming moet dragen. Maar daarmee is niet ieder risico verdwenen.

Een interne afspraak kan bijvoorbeeld bepalen dat de veroorzakende onderneming de kosten moet vergoeden. Wanneer die onderneming vervolgens niet kan betalen, blijft de vraag wie het financiële verlies draagt. Ook moet worden bekeken of de interne afspraken voldoende bescherming bieden tegenover aanspraken die op grond van het groepscontract kunnen ontstaan. Dat maakt de financiële draagkracht van de andere deelnemers relevant. Een ondernemer gaat immers niet alleen een samenwerking aan op basis van technische mogelijkheden, maar verbindt zijn onderneming mogelijk ook aan de prestaties en verplichtingen van anderen.

Wie bepaalt hoeveel jouw flexibiliteit waard is?

Tegenover de verplichtingen staat een mogelijke vergoeding. Hoe aantrekkelijk die is, hangt af van de omstandigheden van de onderneming. Voor sommige ondernemers kan het aanpassen van elektriciteitsgebruik weinig kosten. Andere ondernemingen moeten hun werkzaamheden anders organiseren of maken aanvullende kosten om op de afgesproken momenten flexibiliteit beschikbaar te hebben.

De ACM geeft bij capaciteitsbeperkingscontracten aan dat de ondernemer en de netbeheerder over de vergoeding kunnen onderhandelen. Daarbij kunnen onder meer de waarde van de beschikbare capaciteit en de kosten van de ondernemer worden betrokken. De aangeboden vergoeding is dus niet noodzakelijk een bedrag dat zonder verdere beoordeling moet worden geaccepteerd.

Ook de informatie uit het congestieonderzoek van de netbeheerder kan daarbij belangrijk zijn. Daarin staat onder meer op welke momenten congestie wordt verwacht en welke financiële ruimte de netbeheerder heeft om congestie te verminderen. Voor ondernemers is dat relevante informatie bij het beoordelen van de waarde van hun flexibiliteit. Wie weet welke behoefte de netbeheerder heeft en welke kosten hij zelf moet maken, kan beter beoordelen welke vergoeding passend is.

Binnen een groep speelt bovendien de onderlinge verdeling. De onderneming die de meeste flexibiliteit levert, hoeft niet dezelfde te zijn als de deelnemer die het grootste voordeel heeft van de samenwerking. Een gelijke verdeling van de vergoeding is daarom niet automatisch redelijk. De feitelijke bijdrage, de kosten en de risico's kunnen per onderneming aanzienlijk verschillen. Daarover moeten de deelnemers afspraken maken voordat zij gezamenlijk verplichtingen aangaan.

Kun je een GTO combineren met een G-CSC?

Een energiehub kan een GTO combineren met afspraken over gezamenlijke capaciteitssturing. Daarmee kan de groep transportcapaciteit gezamenlijk benutten en daarnaast flexibiliteit beschikbaar stellen aan de netbeheerder. Maar beide contracten moeten wel naast elkaar uitvoerbaar zijn.

Een GTO legt grenzen vast voor het gezamenlijke transportvermogen. Een G-CSC kan daar verplichtingen aan toevoegen om het netgebruik op bepaalde momenten aan te passen. Welke combinaties mogelijk zijn, hangt af van de contractvoorwaarden, de technische situatie en de beoordeling door de netbeheerder. Voor de deelnemers moet duidelijk zijn of dezelfde beschikbare flexibiliteit voor meerdere verplichtingen wordt gebruikt en wat er gebeurt wanneer die verplichtingen elkaar beïnvloeden.

Als verschillende afspraken tegelijkertijd gelden, moet de groep weten welke prestaties zij moet leveren en hoe zij voorkomt dat het nakomen van de ene verplichting problemen veroorzaakt bij de andere. Een combinatie van contracten kan dus voordelen bieden, maar die voordelen kunnen pas worden beoordeeld wanneer ook de onderlinge afhankelijkheden zijn onderzocht.

Welke afspraken zijn verantwoord voor jouw onderneming?

Een GTO, G-CBC of G-CSC kan ondernemers mogelijkheden bieden die zij afzonderlijk niet hebben. Samenwerking kan ruimte creëren binnen bestaande transportbeperkingen en flexibiliteit kan een financiële vergoeding opleveren. Maar de contracten veranderen ook de positie van de deelnemers. Soms doordat individuele transportafspraken plaatsmaken voor gezamenlijke rechten. Soms doordat ondernemers zich verplichten hun elektriciteitsgebruik aan te passen. En soms doordat zij mede afhankelijk worden van de prestaties en financiële draagkracht van andere deelnemers.

De netbeheerder heeft belang bij betrouwbare afspraken waarmee hij het elektriciteitsnet veilig kan beheren. De ondernemer heeft belang bij voldoende ruimte en zekerheid om zijn bedrijf te kunnen blijven voeren. Die belangen kunnen goed samengaan, maar de contractvoorwaarden bepalen hoe de verantwoordelijkheden en risico's uiteindelijk zijn verdeeld.

Bij Netwerk Nederland onderzoeken we daarom eerst de bestaande energiepositie van de onderneming, de beschikbare flexibiliteit en de gevolgen voor haar toekomstige plannen. Vervolgens kijken we naar de contractvoorwaarden, de mogelijke opbrengsten en de verplichtingen tegenover de netbeheerder en andere deelnemers. Want de belangrijkste vraag is niet welk groepscontract de meeste mogelijkheden biedt, maar welke afspraken een ondernemer verantwoord kan aangaan.

Een samenwerking kan voor de groep aantrekkelijk zijn, terwijl de gevolgen voor de afzonderlijke deelnemers aanzienlijk verschillen. Juist die verschillen moeten duidelijk zijn voordat er wordt getekend.


Dit artikel is een verdieping bij Energiehubs onder de loep | Deel 3: Een energiehub beginnen. Welke rechten geef je eigenlijk op?

Lees ook: Wat gebeurt er met jouw transportrechten als je een GTO afsluit? Daarin onderzoeken we welke rechten veranderen, hoe de wettelijke bescherming werkt en wat er gebeurt wanneer je de samenwerking wilt beëindigen.

Overweeg je met andere ondernemers een groepscontract? Netwerk Nederland helpt je om de voorwaarden, mogelijke opbrengsten en gevolgen voor jouw onderneming te beoordelen voordat je verplichtingen aangaat.

Weten wat moet. Begrijpen wat kan.

Ik neem geen genoegen met halve antwoorden. Als Specialist Verduurzaming & Wetgeving bij Netwerk Nederland zoek ik uit wat regels, ontwikkelingen en technische mogelijkheden écht betekenen voor jouw onderneming. Waar zitten de risico's? Welke kansen blijven liggen? En welke keuzes moet je dan maken? Ik breng samenhang in complexe energievraagstukken, zodat jij weet waar je staat en wat je volgende stap is.